سهام ممتاز یکی از انواع مهم اوراق بهادار در بازار سرمایه است که میان سهام عادی و اوراق قرضه قرار می گیرد. به زبان ساده، وقتی فردی سهام ممتاز می خرد، مثل سهامدار عادی مالک بخشی از شرکت می شود؛ اما در مقایسه با دارندگان سهام عادی، حقوق و امتیازات ویژه ای دارد.
یکی از ویژگی های اصلی سهام ممتاز، دریافت سود ثابت و مشخص است. این یعنی حتی اگر شرکت سود زیادی نسازد، سهامداران ممتاز در اولویت دریافت سود قرار می گیرند. علاوه بر این، در صورتی که شرکت ورشکسته یا منحل شود، دارندگان سهام ممتاز نسبت به سهامداران عادی، زودتر به سرمایه خود دست پیدا می کنند.
از سوی دیگر، باید توجه داشت که معمولاً سهام ممتاز حق رأی در مجامع عمومی ندارد یا بسیار محدود است. به همین دلیل، سرمایه گذاران آن بیشتر به دنبال امنیت و سود تضمین شده هستند تا دخالت در تصمیم گیری های مدیریتی شرکت. در صورتی که میخواهید اطلاعاتی درباره ی نقل و انتقال سهام بدست بیاورید از این مطلب دیدن فرمائید.
سهام ممتاز نوعی سهام است که ترکیبی از ویژگی های اوراق قرضه (امنیت و سود ثابت) و سهام عادی (مالکیت در شرکت) را با هم دارد و برای سرمایه گذاران ریسک گریز انتخابی جذاب محسوب می شود.
سهام ممتاز چیست و چه تفاوتی با سهام عادی دارد؟
این سهام نوعی از سهام است که ترکیبی از ویژگی های سهام عادی و اوراق قرضه را در خود دارد. سهامداران ممتاز همانند دارندگان سهام عادی مالک بخشی از شرکت محسوب می شوند، اما امتیازاتی دریافت می کنند که سهامداران عادی از آن بی بهره اند. مهم ترین ویژگی سهام ممتاز دریافت سود تقسیمی ثابت و مشخص است. این یعنی حتی اگر شرکت عملکرد ضعیفی داشته باشد، دارندگان سهام ممتاز در اولویت دریافت سود هستند.
در مقابل، سهام عادی بیشتر بر مشارکت و حق رأی سهامداران تمرکز دارد. کسانی که سهام عادی دارند، می توانند در مجامع شرکت کرده و در تصمیم های مهم رأی بدهند، اما دریافت سودشان تضمین شده نیست و به وضعیت مالی شرکت بستگی دارد.
تفاوت های کلیدی سهام ممتاز و سهام عادی:
- اولویت در سود: سهام ممتاز سود ثابت و از پیش تعیین شده دارد، در حالی که سهام عادی تنها در صورت وجود سود و تصمیم هیئت مدیره، سود دریافت می کند.
- حق رأی: سهام ممتاز معمولاً فاقد حق رأی است یا حق رأی بسیار محدودی دارد، اما سهام عادی به سهامدار اجازه مشارکت در تصمیمات شرکت را می دهد.
- اولویت در دارایی شرکت: در صورت ورشکستگی یا انحلال شرکت، سهامداران ممتاز زودتر از دارندگان سهام عادی سرمایه خود را دریافت می کنند.
- ریسک و بازده: سهام ممتاز امنیت بیشتری دارد ولی رشد قیمتی آن محدود است؛ در حالی که سهام عادی ریسک بیشتری دارد اما می تواند سودآوری بالاتری در بلندمدت ایجاد کند.
سهام ممتاز سهامی است که امنیت و سود تضمین شده تری نسبت به سهام عادی دارد، اما در عوض از نظر حق رأی و دخالت در تصمیم گیری های شرکت، محدودیت بیشتری برای سهامدار ایجاد می کند.
بیشتر بخوانید: حقوق غیرمالی سهامداران در شرکت تجاری
انواع سهام ممتاز و کاربرد هرکدام
سهام ممتاز فقط یک نوع ساده و کلی نیست، بلکه در بازار سرمایه با شکل ها و ویژگی های متنوعی عرضه می شود. هر نوع از سهام ممتاز مزایا و کاربرد خاصی دارد که می تواند برای گروهی از سرمایه گذاران مناسب باشد. آشنایی با انواع سهام ممتاز کمک می کند تا انتخاب دقیق تری داشته باشید و استراتژی سرمایه گذاری خود را بهتر طراحی کنید.
۱. سهام ممتاز قابل بازخرید
این نوع سهام توسط شرکت در تاریخ مشخص و با قیمتی معین قابل بازخرید است.
کاربرد: شرکت ها از این نوع سهام برای تامین مالی موقت استفاده می کنند و سرمایه گذاران هم در ازای این ریسک، معمولاً سود بالاتری دریافت می کنند.
۲. سهام ممتاز قابل تبدیل
دارندگان این نوع سهام می توانند سهام خود را در شرایط مشخص به سهام عادی تبدیل کنند.
کاربرد: مناسب افرادی است که هم به امنیت سهام ممتاز علاقه مندند و هم می خواهند از رشد احتمالی قیمت سهام عادی بهره مند شوند.
۳. سهام ممتاز مشارکتی
علاوه بر سود ثابت، این نوع سهام ممتاز در صورت عملکرد عالی شرکت، سهم بیشتری از سود را به سهامداران می دهد.
کاربرد: برای سرمایه گذارانی که هم امنیت سود ثابت می خواهند و هم در سودهای بیشتر شریک شوند.
۴. سهام ممتاز با نرخ شناور
در این نوع، میزان سود سهام ممتاز متغیر است و بر اساس نرخ بهره بازار تغییر می کند.
کاربرد: این نوع سهام ممتاز برای کسانی مناسب است که می خواهند سرمایه شان متناسب با شرایط اقتصادی و تغییر نرخ ها رشد کند.
۵. سهام ممتاز انباشته
اگر شرکتی نتواند در سال های قبل سود این سهام را پرداخت کند، این سود جمع شده و در سال های بعد باید تسویه شود.
کاربرد: برای سرمایه گذارانی که اولویتشان دریافت قطعی سود در بلندمدت است.
مزایای سهام ممتاز برای سرمایه گذاران
سهام ممتاز یکی از ابزارهای مالی پرطرفدار در بازار سرمایه است که به دلیل ویژگی های خاص خود، می تواند انتخابی مطمئن برای بسیاری از سرمایه گذاران باشد. سرمایه گذاری روی سهام ممتاز به شما این امکان را می دهد که هم از سود ثابت بهره مند شوید و هم نسبت به دارندگان سهام عادی امنیت بیشتری داشته باشید. در ادامه مهمترین مزایای سهام ممتاز را بررسی می کنیم:
۱. اولویت در دریافت سود تقسیمی
یکی از بزرگ ترین مزایای سهام ممتاز این است که سهامداران ممتاز همیشه در اولویت دریافت سود قرار دارند. حتی اگر شرکت منابع محدودی برای تقسیم سود داشته باشد، ابتدا سود سهام ممتاز پرداخت می شود و سپس سهامداران عادی در نوبت قرار می گیرند.
۲. امنیت بیشتر در مقایسه با سهام عادی
در شرایطی که شرکت دچار ورشکستگی یا انحلال شود، دارندگان سهام ممتاز زودتر از دارندگان سهام عادی به اصل سرمایه و دارایی های شرکت دسترسی پیدا می کنند. این موضوع باعث می شود سهام ممتاز گزینه ای کم ریسک تر برای سرمایه گذاران ریسک گریز باشد.
۳. دریافت سود ثابت و قابل پیش بینی
برخلاف سهام عادی که سود آن متغیر و وابسته به عملکرد شرکت است، سهام ممتاز معمولاً سودی ثابت و از پیش تعیین شده دارد. همین ویژگی ها باعث می شوند سرمایه گذاران بتوانند جریان درآمدی پایدار و قابل پیش بینی داشته باشند.
۴. ترکیب امنیت و مالکیت
سهام ممتاز از یک طرف امنیت اوراق قرضه را دارد و از طرف دیگر، مثل سهام عادی مالکیت بخشی از شرکت را برای سرمایه گذار به همراه می آورد. این ترکیب باعث می شود سهام ممتاز جایگاهی منحصر به فرد در پرتفوی سرمایه گذاران داشته باشد.
۵. جذابیت برای سرمایه گذاران بلندمدت
سرمایه گذارانی که به دنبال بازدهی پایدار و مطمئن هستند، معمولاً سهام ممتاز را انتخاب می کنند. زیرا این نوع سهام هم سود ثابت دارد و هم در صورت رشد شرکت، ارزش سرمایه می تواند افزایش یابد.
بیشتر بخوانید: انواع شرکت سهامی خاص کدامند؟
کاربرد سهام ممتاز برای شرکت ها
وقتی یک شرکت به دنبال تأمین مالی است، معمولاً بین چند گزینه قرار می گیرد: دریافت وام، انتشار اوراق بدهی، یا عرضه سهام. در این میان، استفاده از سهامی که شرایط خاصی دارد می تواند برای شرکت مزایای زیادی به همراه داشته باشد.
- جذب سرمایه بدون از دست دادن کنترل مدیریتی
برخلاف سهام عادی که به دارنده حق رأی و امکان تأثیرگذاری در تصمیم گیری ها می دهد، این ابزار مالی معمولاً حق رأی ندارد یا بسیار محدود است. بنابراین شرکت می تواند منابع مالی مورد نیاز خود را جذب کند، بدون اینکه قدرت مدیریتی سهامداران اصلی کاهش پیدا کند. - انعطاف پذیری در ساختار سرمایه
انتشار این نوع سهام به شرکت اجازه می دهد توازن مناسبی بین بدهی و حقوق صاحبان سهام ایجاد کند. در واقع شرکت می تواند منابع مالی تازه به دست آورد، بدون اینکه نسبت بدهی به سرمایه بیش از حد افزایش پیدا کند و ریسک مالی بالا برود. - جایگزین مطمئن به جای استقراض سنگین
وام و اوراق قرضه برای شرکت تعهدات قطعی به همراه دارند؛ یعنی چه سود وجود داشته باشد چه نه، باید اصل و فرع بدهی بازپرداخت شود. اما در این ابزار مالی، پرداخت سود تا حدی وابسته به توانایی شرکت است و فشار مالی کمتری ایجاد می کند. - افزایش جذابیت برای سرمایه گذاران ریسک گریز
با توجه به اینکه دارندگان این نوع سهم در اولویت دریافت سود و بازپرداخت اصل سرمایه قرار دارند، افراد محتاط تر تمایل بیشتری به خرید آن نشان می دهند. همین موضوع کمک می کند شرکت ها دایره بزرگ تری از سرمایه گذاران را جذب کنند. - ابزاری برای تأمین مالی پروژه های خاص
برخی شرکت ها برای اجرای پروژه های بزرگ یا ورود به طرح های توسعه ای، از این شیوه استفاده می کنند. چون هم امکان تأمین سرمایه قابل توجه وجود دارد و هم فشار تعهدات مالی مثل وام بانکی کمتر خواهد بود. - امکان طراحی شرایط متنوع و جذاب
شرکت ها می توانند شرایط این نوع سهام را به گونه ای طراحی کنند که برای هر دو طرف معامله (شرکت و سرمایه گذار) سودمند باشد. برای مثال، قابل تبدیل بودن به سهام عادی، قابلیت بازخرید در تاریخ مشخص یا تعیین سود مشارکتی. این انعطاف پذیری باعث می شود شرکت ها با توجه به شرایط بازار و اهداف مالی خود، بهترین مدل را انتخاب کنند.
استفاده از این ابزار برای شرکت ها به معنای تأمین مالی مطمئن، حفظ کنترل مدیریتی، کاهش فشار بدهی و افزایش جذابیت برای سرمایه گذاران است. به همین دلیل بسیاری از بنگاه های بزرگ در دنیا و حتی در ایران، این شیوه را به عنوان بخشی از استراتژی تأمین مالی خود انتخاب می کنند.
معایب و ریسک های سهام ممتاز
با وجود تمام مزایا و جذابیت ها، سهام ممتاز بدون ریسک نیست. سرمایه گذاران باید علاوه بر مزایای سهام ممتاز، به محدودیت ها و معایب آن هم توجه داشته باشند تا بتوانند تصمیمی آگاهانه بگیرند. در ادامه مهم ترین معایب و ریسک های سهام ممتاز را بررسی می کنیم:
۱. محدودیت در حق رأی
یکی از اصلی ترین معایب این سهام این است که سهامداران ممتاز معمولاً حق رای در مجامع عمومی شرکت ندارند یا این حق بسیار محدود است. به همین دلیل، برخلاف دارندگان سهام عادی، امکان تأثیرگذاری بر تصمیمات مدیریتی و استراتژیک شرکت برای سهامداران ممتاز فراهم نیست.
۲. حساسیت به نرخ بهره
بازدهی سهام ممتاز معمولاً به نرخ بهره وابسته است. اگر نرخ های بهره در بازار افزایش پیدا کند، جذابیت سهام ممتاز کاهش می یابد، زیرا سود ثابت آن در مقایسه با بازدهی سایر ابزارهای مالی کمتر به نظر می رسد.
۳. رشد محدود سرمایه
برخلاف سهام عادی که در بلندمدت می تواند رشد قیمتی قابل توجهی داشته باشد، سهام ممتاز بیشتر روی پرداخت سود ثابت تمرکز دارد. به همین دلیل، سرمایه گذارانی که به دنبال افزایش چشمگیر ارزش سرمایه هستند، ممکن است از بازده سهام ممتاز رضایت کمتری داشته باشند.
۴. ریسک نقدشوندگی پایین تر
بعضی از انواع سهام ممتاز در بازار سرمایه ممکن است به اندازه سهام عادی نقدشوندگی نداشته باشند. این موضوع می تواند فروش سهام ممتاز را در زمان نیاز سرمایه گذار دشوار کند.
۵. احتمال بازخرید توسط شرکت
در مورد برخی انواع سهام ممتاز مانند سهام قابل بازخرید، شرکت می تواند در زمان مشخص اقدام به بازخرید سهام کند. این موضوع ممکن است باعث شود سرمایه گذار نتواند در بلندمدت از مزایای سهام ممتاز بهره مند شود.
بیشتر بخوانید: تبدیل شرکت مسئولیت محدود به سهامی خاص
سهام ممتاز برای چه کسانی مناسب است؟
انتخاب ابزار سرمایه گذاری همیشه به اهداف مالی، میزان ریسک پذیری و انتظارات فرد بستگی دارد. این سهام به دلیل ویژگی های خاصی که دارد، برای همه سرمایه گذاران مناسب نیست، اما برای برخی گروه ها میتواند بهترین انتخاب باشد.
۱. سرمایه گذاران ریسک گریز
اگر جزو افرادی هستید که نمی خواهید ریسک زیادی در بازار سرمایه بپذیرید، سهام ممتاز برای شما گزینه ای جذاب است. چرا؟ چون این نوع سهام سود ثابت و اولویت در پرداخت دارد و امنیت بیشتری نسبت به سهام عادی فراهم می کند.
۲. افرادی که به دنبال درآمد ثابت و پایدار هستند
بسیاری از سرمایه گذاران به جای رشد سریع سرمایه، به جریان درآمدی منظم نیاز دارند. سهام ممتاز به دلیل پرداخت سود تقسیمی ثابت، می تواند همان منبع درآمد پایدار باشد. این ویژگی سهام ممتاز مخصوصاً برای بازنشستگان یا افرادی که به دنبال درآمد ماهانه یا سالانه مشخص هستند بسیار ارزشمند است.
۳. کسانی که امنیت را بر سود بالا ترجیح می دهند
برخی افراد ترجیح می دهند امنیت سرمایه خود را تضمین کنند، حتی اگر بازدهی آن کمتر از سهام عادی باشد. برای این گروه، سهام ممتاز یک انتخاب هوشمندانه است، چون در اولویت بازپرداخت سرمایه قرار دارند و در شرایط بحرانی شرکت، امنیت بیشتری خواهند داشت.
۴. سرمایه گذاران با استراتژی بلندمدت
اگر نگاه شما به سرمایه گذاری بلندمدت است و به دنبال ترکیب امنیت و سود ثابت هستید، این سهام می تواند بخش مهمی از پرتفوی شما را تشکیل دهد.
تفاوت اوراق قرضه با سهام ممتاز
بسیاری از سرمایه گذاران هنگام ورود به بازار سرمایه میان اوراق قرضه و سهام ممتاز دچار تردید می شوند، زیرا هر دو ابزار مالی امنیت نسبی و پرداخت سود ثابت دارند. اما اگر دقیق تر نگاه کنیم، تفاوت اوراق قرضه با سهام ممتاز بسیار مهم است و انتخاب هر کدام می تواند تاثیر متفاوتی بر پرتفوی سرمایه گذار بگذارد.
۱. ماهیت حقوقی
- سهام ممتاز: مالکیت بخشی از شرکت را به سرمایه گذار می دهد. سهامدار ممتاز همانند سهامدار عادی، مالک شرکت است اما با حقوق و امتیازات ویژه.
- اوراق قرضه: نوعی وام یا بدهی است که شرکت یا دولت از سرمایه گذار می گیرد و موظف به بازپرداخت اصل و سود آن در سررسید مشخص است.
۲. سود و بازده
- سهام ممتاز: سود تقسیمی ثابت دارد و سهامداران ممتاز در اولویت دریافت سود قرار می گیرند. با این حال، تضمین مطلقی برای پرداخت سود وجود ندارد و وابسته به توانایی مالی شرکت است.
- اوراق قرضه: سود اوراق معمولاً تضمین شده است و شرکت یا دولت موظف است آن را طبق قرارداد پرداخت کند.
۳. ریسک و امنیت
- سهام ممتاز: نسبت به سهام عادی ریسک کمتری دارد، اما همچنان ریسک ورشکستگی یا عدم تقسیم سود وجود دارد.
- اوراق قرضه: امنیت بیشتری دارد، زیرا حتی در صورت ورشکستگی شرکت، دارندگان اوراق قرضه نسبت به دارندگان سهام ممتاز و سهام عادی در اولویت بازپرداخت هستند.
۴. حق رأی و مالکیت
- سهام ممتاز: معمولاً فاقد حق رأی است، اما همچنان نشان دهنده مالکیت در شرکت محسوب می شود.
- اوراق قرضه: هیچ گونه مالکیتی به دارنده نمی دهد؛ صرفاً یک قرارداد بدهی بین شرکت و سرمایه گذار است.
۵. بازده بلندمدت
- سهام ممتاز: امکان افزایش قیمت در بازار و رشد سرمایه وجود دارد، هرچند محدودتر از سهام عادی.
- اوراق قرضه: بازده مشخص و محدود به سود قراردادی است و رشد قیمتی چندانی ندارد.
چرا این سهام می تواند انتخاب هوشمندانه ای باشد؟
در طول این مطلب دیدیم که این سهام چه جایگاهی در بازار سرمایه دارد و چرا سرمایه گذاران زیادی به آن توجه می کنند. سهام ممتاز ترکیبی از امنیت اوراق قرضه و مالکیت سهام عادی است؛ یعنی هم امکان دریافت سود ثابت را فراهم می کند و هم مالکیت بخشی از شرکت را به سرمایه گذار می دهد.
از یک طرف، مزایای این سهام مثل سود تقسیمی مشخص، اولویت در بازپرداخت سرمایه و امنیت بالاتر نسبت به سهام عادی، آن را به گزینه ای جذاب برای افراد ریسک گریز تبدیل کرده است. از طرف دیگر، معایب و ریسک های سهام ممتاز مثل نداشتن حق رأی یا محدودیت رشد سرمایه هم باید در نظر گرفته شود تا سرمایه گذار دچار تصمیم احساسی نشود.
بنابراین، اگر به دنبال سرمایه گذاری مطمئن، درآمد پایدار و امنیت بیشتر نسبت به سهام عادی هستید، این سهام می تواند بخشی ارزشمند از پرتفوی شما باشد. اما فراموش نکنید که پیش از خرید سهام ممتاز، باید اهداف مالی، میزان ریسک پذیری و شرایط بازار را به دقت بررسی کنید.